طراحی نقشه تاسیسات برقی و مکانیکی ساختمان

آشنایی با اصول طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)

طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)، توسط افراد با تجربه و متخصص این رشته­ انجام می­شود. در رابطه با نقشه تاسیسات مکانیکی، طراحی سیستم گرمایش و سرمایش ساختمان مدنظر است. به طوری که کمترین اتلاف انرژی را در پی داشته باشد. و طراحی نقشه تاسیسات برق، در واقع طراحی فنی ساختمان است، که در آن برای تامین روشنایی و برق موردنیاز، سیم­ کشی ­های لازم انجام می­شود.

طراحی نقشه­ های ساختمان در دو فاز انجام می­شوند. فاز یک مربوط به نقشه سازه می­باشد. طراحی نقشه فاز ۲  به طراحی نقشه­ های تاسیسات برقی و مکانیکی و محاسبات آن مربوط می­گردد. طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)، توسط افراد با تجربه و متخصص این رشته­ ها انجام می­شود. پس از طراحی و ترسیم نقشه­ های تاسیسات برق و مکانیک، آن­ها را در اختیار مهندس معمار قرار می­دهند تا تطابق آن با نقشه ­های معماری بررسی شود.

طراحی نقشه تاسیسات برقی و مکانیکی ساختمان به همراه مشاوره رایگان توسط شرکت فنی و مهندسی پایانکار

مهندس طراح نقشه، برای طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)، به اطلاعاتی در مورد ساختمان و مکان موردنظر، نیاز دارد. این اطلاعات شامل مواردی چون پلان­های سرمایش و گرمایش، لوله­کشی آب­، پلان فاضلاب، روشنایی و کلید و پریزها، پلان آتش­نشانی و پلان اگزاست می­باشد.

با توجه به اطلاعاتی که باید در اختیار مهندس طراح قرار گیرد، روشن است که ابتدا باید نقشه ساختمان نهایی شود و سپس طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) انجام گیرند. چراکه ممکن است نقشه معماری ساختمان نیاز به تغییر داشته باشد، در این صورت با طراحی مجدد نقشه تاسیسات هزینه مضاعفی بر مالک ساختمان تحمیل خواهد شد.

البته می­ توان گفت طراحی نقشه تاسیسات برقی، در واقع طراحی فنی ساختمان است، که در آن برای تامین روشنایی و برق موردنیاز، سیم­کشی­های لازم انجام می­شود. در نقشه تاسیسات، مکان و ارتباط همه کلید و پریزها، تجهیزات برق و سیم­کشی آن­ها، به همراه اطلاعات فنی و اجرایی توسط طراح مشخص می­شوند.

در رابطه با نقشه تاسیسات مکانیکی، طراحی سیستم گرمایش و سرمایش ساختمان مدنظر است. به طوری که کمترین اتلاف انرژی را در پی داشته باشد. هم­چنین تهویه مناسب نیز باید در نظر گرفته شود.

استانداردهای طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)

 طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) شامل موارد و استانداردهایی است که در اینجا به چند مورد اصلی اشاره می­کنیم:

• مشخص کردن جهت شمال و قبله در نقشه
• محل دقیق ساختمان در نقشه شهرداری، موقعیت خیابان­ها، پیاده­روها، محل توقف ماشین­ها و… در اطراف ساختمان
• هماهنگی و همخوانی نقشه معماری ساختمان و نقشه تاسیسات طراحی­شده
• محاسبه دقیق فاصله ساختمان­ها، اندازه­گیری مشخصات زمین، و ابعاد نورگیرها بر حسب نقشه شهرداری
• توجه به فضای سبز و در نظر گرفتن جزئیات آن در طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)
• مشخصات طبقات مختلف در ساختمان­های چند طبقه، مانند محل قرارگیری در و پنجره
• مشخصات سقف­های کاذب از جمله نوع سقف کاذب، مصالح به کار رفته و نیز ارتفاع از کف اتاق­ها
• مشخص بودن نقشه اتاق­های مختلف و نوع کاربری آن­ها، به منظور نصب تجهیزات خاص مانند تجهیزات تاسیساتی
• مشخصات دقیق پله­ها، از جمله تعداد پله­ها، محل قرارگیری آن و جهت پله
• نقشه دقیق پشت­بام ساختمان و ارتفاع سطوح
• مشخصات سازه ساختمان، تاسیسات مکانیکی مانند تهویه و هواکش­ها، و تاسیسات برقی مانند محل آنتن در نقشه پشت­بام
• مشخصات و جهت ناودان و مسیر آب
• عددگذاری نقشه با اندازه­های دقیق و جزئیات
• مشخصات نقشه نمای ساختمان

طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) بسیار حائز اهمیت است چراکه هر گونه خطا در محاسبات و اجرا، می­تواند ضرری جبران­ناپذیر به بار بیاورد. مهم است که این کار توسط متخصص انجام شود. برای مثال اگر سیم­کشی توسط افراد حرفه­ای انجام نشود، ممکن است حوادثی چون برق­گرفتگی و به دنبال آن آتش­سوزی را در پی داشته باشد. در طراحی این نقشه­ها باید تمام استانداردها رعایت شوند.

ضرورت طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)

به طور کلی، طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) شامل طراحی فنی ساختمان می­شود که موارد زیادی را در بر می­گیرد. در ادامه به چند مورد آن اشاره می­کنیم:

• مشخص کردن محل نصب کلید و پریز از جمله پریز برق و تلفن.
• طراحی تابلو برق و انجام محاسبات مربوطه
• تعیین موقعیت و نوع سیستم گرمایشی و سرمایشی ساختمان. برای مثال، سیستم گرمایش پکیج رادیاتور، بخاری، شومینه و…
• نصب سیستم فاضلاب
• نصب لوله­های گازرسان
• تعیین ابزار روشنایی ساختمان و سیم­کشی مربوطه
• تعیین مشخصات و نقشه سیستم آبرسان
• تعیین مشخصات و نقشه قائم سیستم­های مورد استفاده برای گرمایش یا سرمایش و انجام محاسبات مربوطه
• تعیین مشخصات و نقشه قائم سیستم فاضلاب
• انجام محاسبات سیستم گرمایش و سرمایش مرکزی ساختمان
• مشخصات بزرگنمایی­های لازم در نقشه، مثل پله­ها، در و پنجره و …

سیستم آبرسان ساختمان، وظیفه تامین آب برای سیستم بهداشتی ساختمان، آبیاری و … را دارد. مسیر این سیستم با شروع از کنتور آب در ورودی ساختمان، تا ورودی تمام واحدهای ساختمان ادامه می­یابد. پیش از طراحی نقشه تاسیسات مکانیکی و آبرسانی ساختمان، نقشه ساختمان را باید بررسی کرد و از موقعیت و انشعاب آب و فاضلاب اطلاعات دقیقی بدست آورد.

نکات مهم در طراحی نقشه تاسیسات برقی

یکی از نکات بسیار مهم در طراحی نقشه تاسیسات، رعایت کردن استانداردهای سطح مقطع می­باشد. برای مثال در قسمت سیم­کشی و طراحی نقشه تاسیسات برقی، سطح مقطع سیم­ها اهمیت ویژه­ای دارد که باید طبق استاندارد طراحی و انتخاب شوند. از چند نمونه سطح مقطع استاندارد می­توان یاد کرد. برای طراحی سیستم روشنایی سطح مقطع استاندارد، ۵/۱ میلی­متر، سیم پریز ۵/۲ میلی­متر، سیم کولر آبی ۴ میلی­متر و سیم­های اصلی تاسیسات برق، ۴ میلی­متر است.

یکی دیگر از نکات مهم که در طراحی نقشه تاسیسات برقی باید به آن توجه کرد، در نظر گرفتن ظرفیت کنتور برای انشعابات مختلف است. پیش از طراحی باید این ظرفیت مشخص باشد. بهتر است ظرفیت انشعابات تا حد ممکن بالا در نظر گرفته شود. چرا که می­تواند قابلیت اطمینان سیستم برق را بالا ببرد. بنابراین در مواقعی که ممکن است افزایش بار الکتریکی رخ ­دهد، کیفیت ولتاژ کاهش نمی­یابد و تجهیزات حفاظتی سیستم از مدار خارج نخواهند شد.

همچنین با افزایش قابلیت اطمینان سیستم، می­توان اطمینان حاصل کرد که اگر یکی از انشعابات ساختمان دچار نقص فنی شود، کل سیستم برق ساختمان تحت تاثیر قرار نمی­گیرد.

طراحی جزئیات نقشه برق مانند کلید و پریز ها و… به مهارت طراح بستگی دارد. مهندس طراح باید بتواند تمام اصول لازم را در طراحی نقشه تاسیسات برقی خود پیاده کند و اطمینان یابد که تجهیزاتی مانند کلید، پریز، لامپ و… در جای درستی از نقشه قرار گرفته­اند.

علاوه بر نکات فنی و ایمنی که باید مورد توجه طراح قرار گیرد، توجه به زیبایی نمای ساختمان نیز در طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) مهم است. سیم­هایی که دیده می­شوند، چهره ساختمان را تحت­تاثیر قرار می­دهند. همچنین جعبه تقسیم که محل قرارگیری تعداد زیادی سیم می­باشد، باید به نحوی در ساختمان قرار گیرد که جلوه نمای ساختمان را خراب نکند. البته توصیه می­شود از جعبه تقسیم استفاده نشود اما در صورتی که طراح  استفاده از جعبه تقسیم را ضروری می­داند، می­تواند آن را در فاصله مشخصی از سقف قرار دهد.

استفاده از ادوات حفاظتی مانند فیوز و رله حفاظت جان نیز از نکاتی است که در طراحی نقشه تاسیسات برقی باید به آن توجه شود. ظرفیت فیوز و محل نصب آن در ساختمان، با توجه به استانداردهای لازم و خلاقیت طراح، انتخاب می­شود. به همین جهت، تخصص و مهارت طراح در ارائه یک نقشه دقیق اهمیت دارد.

نقشه تاسیسات برقی شامل طراحی نوع تجهیزات لازم برای برق­رسانی و تامین روشنایی ساختمان و نیز محل نصب هر یک از این تجهیزات می­باشد. به طور خلاصه می­توان گفت طراحی نقشه تاسیسات برقی شامل موارد زیر است:

• طراحی سیستم روشنایی ساختمان و نمای آن
• طراحی سیستم اعلان آتش­سوزی
• طراحی سیستم امنیتی مانند دوربین مداربسته
• انتخاب انواع کلید و پریز مورد نیاز و محل قرارگیری آن
• ترسیم دیاگرام قائم
• طراحی آنتن در نقشه
• طراحی سیستم آسانسور ساختمان
• طراحی سیستم حفاظتی، مانند رله حفاظت جان
• سیستم زمین­کردن
• سیم­کشی برق و تلفن
• طراحی تابلو برق ساختمان

نکاتی مهم در طراحی نقشه تاسیسات مکانیکی

طراحی نقشه تاسیسات مکانیکی، به انتخاب و محل قرارگیری سیستم گرمایش و سرمایش ساختمان مرتبط است. هدف از این طراحی، تامین درست سیستم گرمایش و سرمایش و آسایش ساکنین، با حداقل هزینه می­باشد. به طوری که در نهایت مصرف انرژی کاهش یابد.

نقشه تاسیسات مکانیکی مواردی را شامل می­شود که در ادامه به آن می­پردازیم:

• انتخاب نوع سیستم گرمایش نوع رادیاتور، بخاری و…، و همچنین انتخاب نوع سیستم سرمایش ساختمان
• مشخص کردن مسیر لوله­های گاز
• طراحی محل نصب لوله­های گاز
• تعیین مشخصات و ترسیم دیاگرام عمودی سیستم آب­رسانی
• ترسیم دیاگرام عمودی سیستم گرمایش و سرمایش مورد استفاده در ساختمان
• ترسیم دیاگرام عمودی سیستم فاضلاب
• طراحی سیستم فاضلاب ساختمان

در رابطه با طراحی نقشه تاسیسات مکانیکی، و طراحی سیستم گرمایش و سرمایش ساختمان، بهتر است به چند نکته توجه گردد. اگر برای سیستم گرمایش ساختمان، موتورخانه مرکزی در نظر گرفته می­شود، ابتدا باید تجهیزات موتورخانه انتخاب و داده­های لازم محاسبه شده و با محاسبات بار سایر فضاها مقایسه شوند. در صورتی که پکیج­های سرمایشی و گرمایشی، انتخاب طراح باشند، محاسبه داده­های لازم، با نرم­افزار و برای هر واحد جداگانه انجام می­گیرد.

اگر ساختمان دارای استخر باشد، بارهای گرمایشی و سرمایشی آن نیز باید در تاسیسات مرکزی در نظر گرفته شوند. در این حالت اتاق تصفیه باید به اندازه ۵۰ سانتی­متر از کف استخر پایین­تر باشد.

مهندسین عمران و معماری باید در مورد فضای موردنیاز برای این تجهیزات به توافق رسیده باشند و در نقشه­های خود این فضا را در نظر بگیرند. علاوه بر این، باید فضای مناسبی برای تعمیر و نگهداری از تجهیزات، در طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) لحاظ گردد.

ابزارهای طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)

طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)، متفاوت از نقشه ساختمان می­باشد. نقشه تاسیسات، در واقع به انتخاب درست تجهیزات لازم برای سیستم برق و لوله­کشی ساختمان و نیز محل درست قرارگیری و نصب هر یک از این تجهیزات مرتبط می­شود.

یک مهندس برای طراحی نقشه تاسیسات برقی، لازم است اطلاعاتی در باب نقشه ساختمان داشته باشد. این اطلاعات شامل موارد زیر است: کارفرمای پروژه چه کسی است، هدف پروژه چیست و چه عنوانی دارد، نشانی دقیق ساختمان، مساحت و زیربنای ساختمان، نام دفتر فنی مهندسی، طراح نقشه چه کسی است، تایید سازمان نظام مهندسی و شماره نقشه.

مهندسان و متخصصان برای طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)، از نرم­افزارهایی که برای این کار تولید شده­اند استفاده می­کنند. یکی از این نرم­افزارها، اتوکد می­باشد. البته نرم­افزارهای مختلفی برای این کار وجود دارند که هر یک مزیت­های خاص خود را دارد. اما اتوکد، دسترسی آسان­تری به فرمول محاسبات و نمادهای مورد نظر را نسبت به سایر نرم­افزارها ارائه می­دهد.

نرم­افزار اتوکد، مزیت­های زیادی نسبت به سایر نرم­افزارهای طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) دارد. از جمله اینکه می­توان با دقت بیشتر و سرعت بالاتری نقشه را طراحی کرد. اتوکد، امکانات و نوار ابزار خوبی برای طراحی در اختیار مهندس طراح قرار می­دهد و به راحتی با نرم­افزارهای چون اکسل و… ارتباط برقرار می­کند.

با اینکه مدل­سازی در اتوکد بدون محدودیت است، اما ضعف­هایی نیز نسبت به سایر نرم­افزارهای نقشه­کشی دارد. به عنوان مثال، یکی از ضعف­های اتوکد در تشخیص خطا می­باشد. با وجود دقت بالا، ویرایش در اتوکد زمان­بر خواهد بود. هم­چنین نیاز است بخش­های مختلف ساختمان به صورت جداگانه در نرم­افزار اتوکد طراحی شوند. البته طراح می­تواند بسته به شرایط از نرم­افزارهای مختلفی استفاده کند.

یکی دیگر از نرم­افزارهای پرکاربرد در طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک)، نرم­افزار بیم BIM می­باشد. BIM کلمه اختصاری عبارت شبیه­سازی داده­های ساختمان یا Building Information Modeling است. البته این نرم­افزار با نام­های دیگری نیز در دنیا شناخته شده است. نام­هایی مانند bently، ArchiCAD، Vico، MagicCAD و… .

معمولا طراحان ایرانی از نرم­افزارهای Revit و TeklaStructure برای طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک) بیشتر استفاده می­کنند. البته هر یک از این نرم­افزارها کاربرد خاص خود را دارند. برای مثال، TeklaStructure بیشتر برای محاسبه و ساخت الگو توسط مهندس سازه مورد استفاده قرار می­گیرد. در مقابل، نرم­افزاری مانند Revit و ArchiCAD بیشتر مورد توجه مهندسین معماری برای تهیه تصویر اولیه ساختمان می­باشد.

به وسیله نرم­افزار BIM، می­توان جزئیات اجرایی را طراحی کرد و بررسی و محاسبات انرژی و سازه را نیز انجام داد. هم­چنین امکان طراحی ابزارهای معماری در اختیار طراح نقشه قرار می­دهد. می­توان برای بایگانی اطلاعات و مدارک نیز از آن استفاده کرد.

استفاده از نرم­افزار BIM، مزیت­هایی به همراه دارد که از جمله آن­ها می­توان به قابلیت مدل­سازی سه بعدی نقشه اشاره کرد. این مدل­سازی با اطلاعات جامع همراه است. بنابراین کیفیت ساخت بهتری را تامین می­کند.

طراح نقشه تاسیسات با استفاده از این نرم­افزار، به بانک کامل اطلاعات ساختمان دسترسی خواهد داشت و می­تواند تجزیه و تحلیل دقیق­تری از پروژه داشته باشد.

استفاده از نرم­افزار BIM، دید کلی و جامع­تری به مهندس طراح، در رابطه با طراحی نقشه تاسیسات(برق و مکانیک  می­دهد. در صورتی که نیاز به تغییر یا ویرایش بخشی از نقشه طراحی شده باشد، می­توان به راحتی این کار را انجام داد. این در حالی است که در سایر نرم­افزارها ویرایش نقشه، زمان­بر بوده و ممکن است در صورت عدم دقت کافی، ضررهای مالی نیز به همراه داشته باشد.