طراحی محوطه ویلا و باغ

طراحی محوطه

 طراحی محوطه به ایجاد و توسعه یک فضای بیرونی قابل استفاده و مسرت بخش در فضای خارجی سازه شما کمک می کند.

در هنگام خلق چنین فضاهایی، یک طراح لندسکیپ از المان های طبیعی مانند درختان، بوته ها و گیاهان دیگر، آب و خاک و همچنین المان های انسان ساخت و مصنوع مانند پله، دیواره، کفسازی، آلاچیق، استخر و … بهره می برد. با طراحی زیبا و اصولی محوطه  افزایش کیفیت سکونت در یک فضای دلنشین و مطلوب میسر می شود.

پر واضح است که این امر نیازمند آموزش و مهارت است و باید توسط افراد متخصص انجام شود. علاوه بر این در طراحی محوطه باید به  نسبت به اندازه فضای باز، خواسته های مشتری و البته میزان بودجه مالی که می خواهد به این امر اختصاص دهد، تعداد، نوع و کیفیت المان ها و .. توجه کرد.

شاید برخی از افراد این تصور را داشته باشند که صرف هزینه برای محوطه سازی و اجرای آن، کار چندان معقولی به نظر نمی‌رسد; ولی واقعیت امر این است که  امروزه افراد به دلیل تغییر سبک زندگی و دور شدن از فضای طبیعی، ناگزیر به صرف این هزینه هستند و با توجه به رشد مهاجرت معکوس ( مهاجرت از شهر به روستا ) و روحیه ی انسان های مدرن که از المان های طبیعت بسیار فاصله گرفته اند می توانند به جای ترک شهر و رفتن به طبیعت با طراحی محوطه محل زندگی خود طبیعت را به شهر بیاورند!

طراحی محوطه در باغ ها، ویلاها، اماکن گردشگری و منازل مسکونی کاربرد دارد و در حقیقت هر جایی که انسان بخواهد در آنجا اقامت داشته باشد.

اصول محوطه سازی

در طراحی محوطه و محوطه سازی سبک ها و گرایش های مختلفی وجود دارد وتنوع این رشته باعث می شود دست طراح کاملا باز باشد و بنا بر سلیقه مشتری عمل کند. اما باید گفت که اصول بنیادین مهمی وجود دارند که رعایت آنها  در طراحی منجر به ساخت محوطه ای جذاب و کارآمد و صد البته اصولی خواهد شد.

به صورت مختصر این اصول را با هم مرور می کنیم:

وحدت
به معنی هماهنگی فضا سازی ها و المان های مختلف در طراحی محوطه است. وحدت به یک ویژگی شاخص دلالت دارد مانند سبک، فرم یا متریالی خاص که در اجزا تکرار شده باشد و ثابت باشد که با رعایت این اصل  هر المان یا عنصری باید به صورت جزئی از یک کل درک شود و نیز کل محوطه  باید به صورت پیوسته و همراه با هم طراحی و اجرا شود.

تعادل
تعادل یعنی برقرای توازن بین اجزای مختلف در فضاسازی محوطه، فرم و جایگیری المان ها با توجه به ابعاد، رنگ و بافتشان مهم است تا در نظرمان یک سمت از سمت دیگر سنگین تر و پر تر به نظر نیاید و تقارن و توازن برقرار باشد. در حقیقت طراحی باید به صورتی باشد که وزن بصری آنها به طور هماهنگ و مشابه در محوطه، توزیع شود.

 طراحی محوطه ویلا و باغ به همراه مشاوره رایگان و ارائه نمونه کار توسط شرکت فنی مهندسی پایانکار

تضاد و هارمونی
هارمونی در راستای وحدت و هماهنگی المان ها به دست می آید، در حالیکه تضاد باعث ایجاد نقاط کانونی و قابل توجه شده و از یکنواختی فضا می کاهد. ترکیب مناسبی از هارمونی و تضاد ، به جذابیت های فضایی کالبدی می افزاید.

رنگ
این آیتم شامل طیف های وسیع رنگ های طبیعی پوشش سبز و رنگ المان های انسان ساخت( المان های غیر طبیعی) می شود. ایجاد ترکیب بندی اصولی در انتخاب رنگ ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بنا بر ایده طراحی محوطه، رنگ ها برای پس زمینه و یا پیش زمینه انتخاب می شوند که: باید در عین داشتن هارمونی مناسب با یکدیگر باعث تنوع بصری و ایجاد تضادهای مطلوب در بعضی نقاط خاص  و لذت بخش در جشم بیننده گردند.

گلها و گیاهانی با رنگ های گرم مانند قرمز، نارنجی و زرد بیشترین توجه را به خود جلب می کنند، این رنگ ها حس نزدیکی و صمیمیت را در فضا به وجود آورده و آن را کوچکتر نشان می دهند. رنگ های سرد مانند آبی، سبز و بنفش، ملایم تر بوده و احساس آرامش بیشتری به فضا می بخشند.

انتقال یا گذار
انتقال یا گذار باعث حرکت چشم در یک مسیر و ایجاد پرسپکتیو و عمق در فضا  برای بیننده می شود؛ که از طرق مختلفی می توان این اصل را محقق کرد مانند:

کاشت ردیفی از درختانی از بلند تا کوتاه، حسی از عمق و فاصله را در فضای محوطه ایجاد می کند که در نتیجه با این کار فضای محوطه بزرگتر از اندازه واقعی اش درک می شود.

 یا مثلا با قطعه های کفسازی، پله ها، مجسمه ها یا المان های تزئینی دیگر نیز می توان به این نتیجه دست یافت.

خط

خطوط در طراحی محوطه می توانند به صورت افقی، عمودی، مورب یا منحنی شکل بگیرند. این کار به منظور تاکید بر یک المان، کنترل حرکت و یا جلب توجه به یک نقطه کانونی مانند یک آب نما یا آتشگاه و… انجام می پذیرد. خطوط افقی به ساختارهای خطی مانند لبه پیاده راه ها، باغچه ها یا پیرامون پاسیوها و عرشه ها و استخر و سکوها و… مرتبط هستند.

خطوط عمودی نیز  به واسطه تنه عمودی درختان و بعد ارتفاعی المان ها شکل می گیرند. خطوط مستقیم با زوایای خشک،  می توانند انتقال دهنده ی یک حالت  رسمی رباشند در حالی که خطوط منحنی حالت غیر رسمی و آزاد تری به محوطه می بخشند. همچنین در مرز بندی فضا استفاده از خطوط منحنی با تغییر زوایای گردش، در حین حرکت در مسیر، پرسپکتیوهای متغیری را خلق می کنند.

تناسب
تناسب به رابطه اندازه ای که بخش ها و المان های مختلف با هم دارند، اشاره دارد. در یک مقیاس کوچک و به زبان ساده تر  می توان آن را نسبت یک نیمکت به یک فضای نشستن و استراحت، تعریف کرد.

تکرار
این اصل باعث به وجود آمدن ریتم و توالی می شود. تکرار می تواند در المان های انسان ساخت و اجزای طبیعی مانند درختان، بوته ها و یا در ویژگی های اصلی مانند رنگ، بافت یا فرم آنها باشد. ریتم و توالی باید به گونه ای ایجاد شود که منجر به یکنواختی و خستگی بصری نشود.

می توان از ویژگی توالی برای تاکید بر یک نقطه کانونی مانند یک المان خاص یا خود ساختمان ویلا بهره برد. مانند پیاده راهی که با ردیفی از درختان در دو طرف نمای ویلا را در انتهای مسیر، قاب می کند و توجه را به سمت ساختمان جلب می کند.

عناصر مهم طراحی محوطه ویلا و باغ

تمامی اصول ذکر شده  با استفاده از طراحی و جایگذاری اجزا و عناصری ایجاد می‌شود که در محوطه به کار می‌روند. می توانیم برای اجرای این اصول از عناص واجزای مختلفی استفاده کنیم مانند:

• مبلمان و فضای نشستن در محوطه
• نورپردازی فضا
• در نظر گرفتن سایه بان برای فضا
•  استفاده از گیاهان در محوطه سازی
• آتش دان و شومینه
• سنگ فرش محوطه و کفسازی

الف) مبلمان و فضای نشستن در طراحی محوطه

فضای نشستن در محوطه را فراموش نکنید، یکی از مهم ترین فضاهای مورد نیاز برای یک محوطه و می توان گفت هر محوطه ای به شمار می رود.

مبلمانی که در طراحی محوطه به کار می‌رود می‌تواند از جنس چوب، آلومینیوم، استیل، پلاستیک و… باشد. انتخاب مبلمان در طراحی محوطه به عوامل مختلفی بستگی دارد و باید به نکاتی از جمله: آب و هوای منطقه، تعداد افرادی که قرار است از مبلمان استفاده کنند، مساحت محوطه، قابلیت جابه‌جایی مبلمان و… توجه کرد و پس از آن دست به طراحی محوطه وجایگذاری این عناصر زد.

ب) نورپردازی در محوطه

در طراحی محوطه نور همواره به عنوان یک عنصر مهم و اساسی به شمار می آید زیرا کلیه نقاطی که در فضا حائز اهمیت هستند که می توانند شامل درب ورودی، حیاط جلویی استخر برکه ها، آبشارها، فواره ها، مجسمه ها، درختان و کلیه وسایل زینتی دیگر، باید امکانات روشنایی را داشته باشند؛ تا زیبایی واقعی را به نمایش بگذارند.

نور عامل مهم در تفکیک رنگها و تعریف راهها و معابر در شب ها می باشد. در صورت نبود نورپردازی در شب طراحی فضای سبز  برای محوطه امری کاملا بی معنی جلوه می کند. لذا نیاز به نور در شب به بیشترین حد خود می رسد . نورپردازی در طراحی محوطه از موارد مهمی است که امنیت، زیبایی و کاربرد محوطه بیرونی را برایتان میسر می‌کند.

نورپردازی در طراحی محوطه در انواع مختلفی می تواند به کار گرفته و ظاهر شود از جمله؛ چراغ‌های روشنایی با ارتفاع‌‌های مختلف، چراغ‌های روشنایی دیواری، نورپردازی داخل آب و استخر و…

پ) استفاده از گیاهان در محوطه سازی

یکی دیگر  از عناصر مهم در طراحی محوطه، گیاهان هستند. استفاده از گیاهان در محوطه سازی نه تنها رایج است بلکه از محبوبیت بسیاری نیز برخوردار است و نمی توان محوطه و فضایی را خالی از گیاهان تصور کرد.  گیاه عنصری است که به طراوت و زنده بودن فضای محوطه شما کمک شایانی می‌کند.

می توان گفت که یکی از تفاوت‌های اصلی که باعث می شود  فضای داخلی و محوطه بیرونی ساختمان از یکدیگر تفکیک شوند قرارگیری گل و گیاه در فضای بیرون و محوطه است.

برای استفاده از گیاهان در محوطه انتخاب ها و گزینه های بسیاری بر روی میز است، از درختان همیشه سبز و خزان‌دار گرفته تا گلهای فصلی که فقط یک فصل عمر می‌کنند، برای طراحی محوطه استفاده می‌شود.  و البته نباید فراموش کرد که انتخاب گیاهان برای طراحی محوطه باید بر اساس شناخت گیاهان مناسب با فضای شما و بر اساس مساحت و عواملی مانند خاک و نور و آب و اقلیم و.. انجام بگیرد.

ت) سنگفرش محوطه و کف سازی

یکی از عناصر جذاب و زیبا  برای طراحی  محوطه استفاده از مسیرهای عبور  مخصوص و مشخص کردن راه در محوطه‌سازی است. برای تعیین این مسیر می توان استفاده از سنگ را پیشنهاد کرد.

سنگفرش‌ محوطه‌سازی انواع مختلفی دارند. ابعاد و اندازه و رنگ و طرح‌های سنگ در انتخاب آنها برای سنگفرش محوطه‌ اهمیت دارد. یکی از کارهای جذابی که می‌توان برای مسیرسازی محوطه از آن استفاده کرد ترکیب گیاه و سنگ است. همواره یکی از اثر گذارترین بخشها در طراحی محوطه، کف سازی بوده است.

کفسازی جزئی از بخش سخت محوطه سازی (hard scape)  محسوب می شود که می تواند نقش مهمی در راهنمایی استفاده کنندگان، تقسیم فضا، زیبایی، سازه فضایی، القای حسی خاص و … در طراحی محوطه داشته باشد. استفاده از مصالح مناسب و مرغوب محوطه سازی در این بخش برای حفظ امنیت، زیبایی و برای استحکام  بسیار دارای اهمیت است.

محوطه سازی و طراحی محوطه در معماری

کلمه ی “معماری”  معنای گسترده ای دارد. اما می توان عبارت معماری منظر را می‌توان اینچنین معنا کرد که هر پیشه و حرفه ای که قصد آن، طراحی و ساماندهی منظر و یا فضایی باشد را معماری منظر گویند. به زبان ساده معماری منظر تلفیقی از علوم مهندسی شهرسازی در کنار مهندسی معماری می‌باشد که به طراحی و فضاسازی محوطه باز می‌پردازد .
از ویژگی‌های  کاربرد محوطه سازی در معماری می‌توان ایجاد دوستی و نزدیکی انسان و محیط زیست اطراف وی  و کمک به بازگرداندن انسان به یک محیط طبیعی و آرامش بخش دانست.

همچنین از دیگر ویژگی‌های محوطه سازی و معماری منظر بسط و گسترش ارتباط میان انسان و طبیعت ،القای زندگی و آرامش محیط به روح ادمی، ترمیم و اصلاح فضای سبز آسیب دیده به دست آدمی‌ و گسترش افق دید انسان به زیبایی بصری در محیط پیرامون خویش است.

همانطور که در سطور بالا و پیشتر ذکر شد وظیفه ی معمار طراحی و ساخت یک سازه و فضا برای سکونت و زندگی انسان است و در این مورد نباید اهمیت طراحی محوطه ی ان محل را نادیدیه گرفت. به خصوص در دنیای مدرن و امروزه نیاز انسان برای داشتن محوطه ای با طراحی زیبا و کاربردی بسیار احساس می شود.

نقشه محوطه سازی

یکی از کارهای بسیار مهمی‌ که باید پیش از طراحی محوطه مد نظر داشت، نقشه برداری از محوطه است. نقشه برداری در تمامی‌ زمین‌ها به ویژه زمین‌های بزرگ، یکی از کارهای بسیار مهمی‌است که نباید آن را نادیده گرفت. نقشه برداری به ویژه با دستگاه‌های مخصوص مثل تئودولیت و توتال، وضعیت خاکبرداری و خاکریزی را برای محوطه سازی مشخص می‌کند و یکی از عوامل تعیین کننده برای انتخاب عناصر و اجزای محوطه می باشد.

این مرحله باید با دقت بالایی انجام شود و ترجیحا مهندسین عمران بهتر است مسئولیت این بخش از کار را بر عهده بگیرند. علاوه بر این موارد، پلان محوطه سازی کمک می کند تا صاحبان کار بتوانند مواد مصرفی را به سلیقه ی شخصی خود انتخاب کرده و چشم انداز بهتری را برای تعیین میزان هزینه ها به دست می دهد.

یک پلان همچنین از اشکالات پس از ساخت نیز جلوگیری کرده و از دوباره کاری های احتمالی پیشگیری می نماید. در حقیقت باید گفت نقشه محوطه در این مورد مانند طراحی سه بعدی ساختمان برای ساخت سازه عمل می کند.

نکته ی آخر:

طراحی محوطه برای هر سازه متفاوت می باشد و باید در طراحی محوطه و رعایت اصول و استفاده از اجزای نام برده شده به کاربرد سازه ی موجود توجه کرد می توان انواع مختلف محوطه سای اعم از محوطه سازی ویلا، محوطه سازی رسمی، محوطه سازی بیمارستان، محوطه سازی مهد کودک، محوطه سازی رسمی و… می باشد که هر کدام از آنها نیازمند یک طراحی متفاوت و طراحی آن توسط یک مهندس و متخصص هستند.